جلوگيري از جذب مواد مسموم كننده


مسموميت جزو بحث هاي مهم در پزشكي است و در بسياري از موارد اقدام به موقع و كافي از بروز مسموميت حتي پس از خوردن مواد مسموم كننده جلوگيري مي كند. در اين مواقع بعد از گرفتن شرح حال بيمار، معاينه دقيق و ثبت آنها، اولين اقدام در درمان مسموميت ها جلوگيري از جذب دارو يا سم است. از آنجاييكه اكثر موارد مسموميت از طريق خوردن صورت مي گيرد، لذا اول بايد از طريق ايجاد استفراغ يا شستشوي معده مواد خورده شده را تخليه كرد و سپس با استفاده از برخي مواد نظير زغال فعال شده از جذب سموم از سطح دستگاه گوارش جلوگيري كرده و در نهايت با تجويز داروي مسهل دفع آنها را از دستگاه گوارش سرعت بخشيد.

تخليه معده در 2-1 ساعت اول (خصوصاً در دقايق اول) بعد از مسموميت از اهميت زيادي برخوردار است. اما به دليل اينكه بسياري از داروها و سموم باعث تأخير تخليه محتويات معده به روده مي شوند، (مثل ساليسيلات ها، مپروبامات، باربيتوارت ها، ضد افسردگي هاي حلقوي، آنتي هيستامين ها، آنتي كولينرژيك ها، بسياري از داروهاي اعصاب و مواد مخدر و ...) و نيز برخي داراي چرخه معدي هستند (مثل ضد افسردگي ها، مخدرها، ساليسيلات ها و آنتي كولينرژيك ها)، لذا توصيه مي شود كه عمل تخليه معده حتي با گذشت 12 ساعت از مسموميت نيز در تمامي بيماران صورت گيرد. (مگر منع خاصي داشته باشد)

تخليه معده در موارد زير ممنوع است:

1- مسموميت با نفت و تركيبات اصلي و اول آن (به شرط اينكه علائم و نشانه هاي مسموميت همه جانبه با آن ماده و مسموميت جدي ديگري همراه با آن وجود نداشته باشد)

2- تشنج، كاهش هوشياري و يا كما

3- مسموميت با مواد سوزاننده قليايي يا اسيدي

4- اختلالات آناتوميك (ساختاري) يا اعمال جراحي بزرگ شكم

5- اختلالات انعقادي خون

ايجاد استفراغ:

از اين روش زماني استفاده مي شود كه شستشوي معده به فوريت امكان پذير نباشد و يا مقدار ماده خورده شد، سمي و توكسيك نباشد. بهترين روش براي اين عمل استفاده از شربت ايپكا است.

شربت ايپكا (IPecac):

متأسفانه اين دارو جديداً از ليست داروهاي ايران حذف شده است و ساخته نمي شود. شربت ايپكا بر روي مركز استفراغ در بصل النخاع و با اثر بر معده بعد از 15 تا 30 دقيقه موجب استفراغ مي گردد. طول اثر آن 2 ساعت و شايعترين عارضه جانبي آن خواب آلودگي و اسهال است. مقدار آن براي اطفال تا 6 ماه 5 تا 10 سي سي، كودكان 12-1 سال، 15 سي سي و 12 سال به بالا حدود 30 سي سي است. از آنجائيكه در معده خالي استفراغ بوجود نمي آيد، بايد جهت تجويز ايپكا مقدار داروي مورد نظر را داخل 200 تا 300 ميلي ليتر محول مورد نظر ريخته و آنگاه به بيمار داده شود.

موارد منع استفاده از شربت ايپكا:

1- استفراغ خوني.

2- اختلال انعقادي.

3- اطفال كمتر از 6 ماه.

4- كاهش رفلكس عق زدن.

5- زماني كه تسريع در تخليه معده لازم باشد.

6- مسموميت با مواد سوزاننده قليائي، اسيدي، نفت و تركيبات اصلي آن.

7- كاهش سطح هوشياري يا احتمال قريب الوقوع بودن آن.

8- مسموميت با داروهائي كه قدرت زيادي در تضعيف سيستم اعصاب مركزي دارند.

9- تشنج و مسموميت با هر داروئي كه بالقوه تشنج زا است.

توجـه:

- مصرف ايپكا در مسموميت با اتانول بي ارزش است چون الكل سريع از تمام مخاط ها جذب مي شود.

- در صورتي كه ماده خورده شده خاصيت ضد استفراغ داشته باشد (مثل كلرپرومازين) تجويز ايپكا چندان مؤثر نخواهد بود.

- اگر پس از خوردن ايپكا استفراغ ايجاد نشد، بايد اقدام بر شستشوي معده و خارج نمودن آن نمود. چون خود ايپكا هم اثر منفي روي قلب دارد. (افت فشار خون، تپش قلب،‌ درد قفسه سينه و تنگي نفس)